ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალის, “ისტორიანის“ იანვრის ნომრის მთავარი თემები - ბიბლუსი
ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალის, “ისტორიანის“ იანვრის ნომრის მთავარი თემები

გა­მო­ვი­და ის­ტო­რი­ულ-შე­მეც­ნე­ბი­თი ჟურ­ნა­ლის, “ის­ტო­რი­ა­ნის“ იან­ვრის ნო­მე­რი #1(97), რო­მელ­შიც წა­ი­კი­თხავთ:

რას ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და XVIII სა­უ­კუ­ნე­ში შექ­მნი­ლი ქარ­თულ სა­ხელ­მწი­ფო ჯილ­დო­თა პირ­ვე­ლი პრო­ექ­ტი

ბაგ­რა­ტი­ონ­თა ათას­წლო­ვა­ნი სა­მე­ფო დი­ნას­ტი­ის ერთ-ერთი ღირ­სე­უ­ლი წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი, უფ­ლის­წუ­ლი იო­ა­ნე ბაგ­რა­ტი­ო­ნი გახ­ლდათ გი­ორ­გი XII-ის მე­ო­რე ვაჟი, მომ­დევ­ნო ძმა სა­მე­ფო ტახ­ტის მემ­კვიდ­რე უფ­ლის­წულ და­ვით ბაგ­რა­ტი­ო­ნი­სა. 1799 წლის 10 მა­ისს უფ­ლის­წულ­მა იო­ა­ნემ თა­ვის გვირ­გვი­ნო­სან მა­მას წა­რუდ­გი­ნა ქარ­თლ-კა­ხე­თის სა­მე­ფო­ში აუ­ცი­ლებ­ლად გა­სა­ტა­რე­ბე­ლი რე­ფორ­მე­ბის პრო­ექ­ტი, რო­მე­ლიც ცნო­ბი­ლია სა­ხელ­წო­დე­ბით - "სჯულ­დე­ბა”. პრო­ექ­ტი მიზ­ნად ისა­ხავ­და ქარ­თლ-კა­ხე­თის სა­მე­ფოს სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი წყო­ბის მო­დერ­ნი­ზა­ცი­ა­სა და ევ­რო­პე­ი­ზა­ცი­ას. მის ავ­ტორს სა­თა­ნა­დოდ ჰქონ­და გაც­ნო­ბი­ე­რე­ბუ­ლი სა­ქარ­თვე­ლო­ში იმ­ხა­ნად შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბის სირ­თუ­ლე და ამ მდგო­მა­რე­ო­ბი­დან გა­მო­სა­ვალს რე­ფორ­მა­თა მთე­ლი სის­ტე­მის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა­ში ხე­დავ­და.

“სჯულ­დე­ბა­ში” მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ად­გი­ლი ეთ­მო­ბა ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მწი­ფო ჯილ­დო­ე­ბის - ორ­დე­ნე­ბი­სა და მედ­ლე­ბის შექ­მნის პრო­ექტს. უნდა ით­ქვას, რომ 1799 წლის­თვის, სა­ქარ­თვე­ლოს უშუ­ა­ლო მე­ზობ­ლებ­საც, გარ­და რუ­სე­თი­სა, არ ჰქონ­დათ სა­ხელ­მწი­ფო ჯილ­დო­ე­ბი - ორ­დე­ნე­ბი­სა და მედ­ლე­ბის სა­ხით. ამ ტი­პის ჯილ­დო­ე­ბი მხო­ლოდ ხსე­ნე­ბულ წელს შე­მო­ი­ღეს ოს­მა­ლეთ­ში, ხოლო სპარ­სეთ­ში - 1808 წელს.

იო­ა­ნე ბაგ­რა­ტი­ო­ნი ცდი­ლობ­და ზე­მოხ­სე­ნე­ბუ­ლი სი­ახ­ლის სა­ქარ­თვე­ლო­ში და­ნერგვას. მან არა მხო­ლოდ ჩა­მოთ­ვა­ლა და­სა­წე­სე­ბე­ლი წარ­ჩი­ნე­ბის ნიშ­ნე­ბის სა­ხელ­წო­დე­ბე­ბი, არა­მედ დე­ტა­ლუ­რად აღ­წე­რა თი­თო­ე­უ­ლი მათ­გა­ნის გა­რეგ­ნუ­ლი სახე. იო­ა­ნე ბაგ­რა­ტი­ო­ნი სა­ჭი­როდ მი­იჩ­ნევ­და და­წე­სე­ბუ­ლი­ყო შემ­დე­გი სა­ხელ­მწი­ფო ჯილ­დო­ე­ბი: 1) წმინ­და ნინო კა­პა­დო­კი­ე­ლის ორ­დე­ნი; 2) წმინ­და და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის ორ­დე­ნი; 3) წმინ­და ქე­თე­ვან დე­დოფ­ლის ორ­დე­ნი; 4) წმინ­და მე­ფე­თა - არ­ჩი­ლი­სა და ლუ­არ­სა­ბის მე­და­ლი; 5) წმინ­და გი­ორ­გის მე­და­ლი; 6) სა­პა­ტიო ხმა­ლი.

თვალ­ში სა­ცე­მია პრო­ექ­ტში აღ­წე­რილ მო­მა­ვალ ქარ­თულ ჯილ­დო­თა რე­ლი­გი­უ­რი დატ­ვირ­თვა. ყვე­ლა წარ­ჩი­ნე­ბის ნი­შა­ნი წმინ­და­ნის სა­ხე­ლო­ბის უნდა ყო­ფი­ლი­ყო. თვით სა­პა­ტიო ხმლის ვა­და­ზეც უნდა ამოტვიფ­რუ­ლი­ყო წმინ­და მე­ფის - და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის სა­ხე­ლი.

 

და­ვით სა­რა­ჯიშ­ვი­ლის მას­ტერკლა­სი

დიდი ქარ­თველ ერის­კაცს და­ვით სა­რა­ჯიშ­ვილს 2018 წლის ოქ­ტომ­ბერ­ში და­ბა­დე­ბი­დან 170 წე­ლი­წა­დი შე­უს­რულ­და... პე­ტერ­ბურ­გის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში სწავ­ლა რომ არ მო­ე­წო­ნა, და­ვი­თი გერ­მა­ნი­ა­ში გა­ემ­გზავ­რა, სა­დაც ფი­ლო­სო­ფი­ი­სა და ქი­მი­ის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რის ხა­რის­ხი მი­ი­ღო. მეღ­ვი­ნე­ო­ბა-მე­ვე­ნა­ხე­ო­ბა შე­ის­წავ­ლა და არ­ყის, ლი­ქი­ო­რი­სა და გან­სა­კუთ­რე­ბით, კო­ნი­ა­კის წარ­მო­ე­ბამ გა­ი­ტა­ცა. ადა­მი­ა­ნებ­ზე იმ­დე­ნად კარგ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ტო­ვებ­და, რომ ფრან­გმა კო­ნი­ა­კის მწარ­მო­ებ­ლებ­მა კარ­გად შე­ას­წავ­ლეს სა­კო­ნი­ა­კო საქ­მე და ტექ­ნი­კუ­რი აღ­ჭურ­ვი­ლო­ბი­თაც და­ეხ­მარ­ნენ.

სამ­შობ­ლო­ში 32 წლის ასაკ­ში დაბ­რუნ­და. ახალ­წა­მო­წყე­ბუ­ლი საქ­მე თავ­და­პირ­ვე­ლად არ­ცთუ კარ­გად მი­დი­ო­და, თუმ­ცა სა­რა­ჯიშ­ვი­ლის კო­ნი­აკ­მა მალე აით­ვი­სა რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ის ბა­ზა­რი. დიდი წარ­მა­ტე­ბა იმან გა­ნა­პი­რო­ბა, რომ და­ვითს ყვე­ლა­ფერ­ში ხა­რის­ხი მი­აჩ­ნდა უპირ­ვე­ლე­სად. მისი კო­ნი­ა­კის შე­სა­ხებ ლე­გენ­და­რუ­ლი ფრან­გუ­ლი დი­ნას­ტი­ის წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი პოლ-ემილ რემი მარ­ტი­ნი წერ­და - მეც რომ ისე მე­კე­თე­ბი­ნა კო­ნი­ა­კი, რო­გორც სა­რა­ჯიშ­ვილს, მო­გე­ბის 50%-ს დავ­კარ­გავ­დიო.

უნდა აღი­ნიშ­ნოს, რომ და­ვი­თის­თვის „კა­ნო­ნი იყო“ ილი­ას ჭავ­ჭა­ვა­ძის სი­ტყვა, თუ ვინ­მეს რამე სა­თხო­ვა­რი ჰქონ­და და­ვით­თან, პირ­ვე­ლად ილი­ას­თან მი­დი­ოდ­ნენ და შუ­ამ­დგომ­ლო­ბას სთხოვ­დნენ... 1901 წელს მუ­შა­თა მა­სობ­რი­ვი გა­ფიც­ვე­ბის დროს, მხო­ლოდ მისი ქარ­ხნე­ბი გა­ნაგ­რძობ­დნენ მუ­შა­ო­ბას. და­ვით­მა მი­ზე­ზი ჰკი­თხა და მუ­შებ­მაც მი­უ­გეს - ისი­ნი რა­საც ითხო­ვენ, ჩვენ ის უკვე გვაქვს და გა­სა­ფი­ციც არა­ფე­რი გვჭირ­სო.

 

არ­ნოლდ ზი­სერ­მა­ნის სა­ო­ცა­რი თავ­გა­და­სა­ვა­ლი კავ­კა­სი­ა­ში

არ­ნოლდ ზი­სერ­მა­ნის „ოც­და­ხუ­თი წელი კავ­კა­სი­ა­ში 1842-1867“ მოგ­ვი­თხრობს XIX სა­უ­კუ­ნის სა­ქარ­თვე­ლო­სა და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ზე. გერ­მა­ნუ­ლი წარ­მო­შო­ბის რუსი ზი­სერ­მა­ნი, ფარ­თო თვალ­სა­წი­ე­რი­სა და გახ­სნი­ლი გო­ნე­ბის მქო­ნე იმ იშ­ვი­ათ შე­მოქ­მედ­თა რიგს მი­ე­კუთ­ვნე­ბო­და, რომ­ლე­ბიც, რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ი­სად­მი ერ­თგუ­ლე­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ქარ­თვე­ლო­ბი­სად­მი გან­სა­კუთ­რე­ბულ სიმ­პა­თი­ა­სა და მხარ­და­ჭე­რას ავ­ლენ­დნენ. ყო­ველ­გვა­რი უმაღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბის, პრო­ფე­სი­უ­ლი ცოდ­ნი­სა თუ ოჯა­ხის მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი მხარ­და­ჭე­რის გა­რე­შე, ზი­სერ­მა­ნი 17 წლის ასაკ­ში „ეგ­ზო­ტი­კუ­რი“ სა­ქარ­თვე­ლოს აღ­მო­სა­ჩე­ნად გა­მო­ემ­გზავ­რა.

კა­ხე­თის მმარ­თველ­თან, თა­ვად მი­ხე­ილ ჩო­ლო­ყაშ­ვილ­თან იღ­ბლი­ა­ნი შეხ­ვედ­რის შემ­დეგ მისი მო­ად­გი­ლე გახ­და. ზი­სერ­მა­ნი ცდი­ლობ­და, რაც შე­იძ­ლე­ბა მეტი დრო და­ეთ­მო სა­ვე­ლე სა­მუ­შა­ო­ე­ბის­თვის, ხში­რად ემოგ­ზა­უ­რა კა­ხეთ­ში.... მან მი­ი­ღო პო­ლი­ცი­ის უფ­რო­სის პოს­ტი მთი­ან ელი­სუ­ში, ზა­ქა­თა­ლას აღ­მო­სავ­ლე­თით, შემ­დეგ იმე­რე­თის გუ­ბერ­ნი­ა­ში მი­ი­ღო პოს­ტი და კვლავ ბევ­რს მოგ­ზა­უ­რობ­და რე­გი­ო­ნი­დან რე­გი­ონ­ში, აფხა­ზე­თი­დან გუ­რი­ამ­დე.

გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­ინ­ტე­რე­სოა ქარ­თვე­ლი მოღ­ვა­წე­ე­ბის მთე­ლი გა­ლე­რეა, რო­მელ­საც ზი­სერ­მა­ნი წარ­მოგ­ვიდ­გენს. მათი ნა­წი­ლი თა­ვა­დე­ბი და მა­ღა­ლი სამ­ხედ­რო წო­დე­ბის ადა­მი­ა­ნე­ბი არი­ან. მათ შო­რის ვხვდე­ბით ან­დრო­ნი­კაშ­ვი­ლე­ბის, ავა­ლიშ­ვი­ლე­ბის, ბაგ­რა­ტი­ო­ნე­ბის, ჭავ­ჭა­ვა­ძე­ე­ბის, ჭი­ლაშ­ვი­ლე­ბის, ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლე­ბის, და­დი­ა­ნე­ბის, ერის­თა­ვე­ბის, მა­ჩაბ­ლე­ბის, ორ­ბე­ლი­ა­ნე­ბი­სა და შა­ლი­კაშ­ვი­ლე­ბის გვარ­თა წარ­მო­მად­გენ­ლებს... მას­შტა­ბუ­რია მის მიერ აღ­წე­რი­ლი კავ­კა­სი­ის სუ­რა­თე­ბი, ნი­შან­დობ­ლი­ვია, რომ ლევ ტოლსტო­იც „ჰაჯი მუ­რა­ტის“ ის­ტო­რი­ულ პირ­ველ­წყა­როდ სწო­რედ არ­ნოლდ ზი­სერ­მანს ასა­ხე­ლებს.

 

აია-სო­ფია - ღვთის სიბ­რძნის ტა­ძა­რი

კონ­სტან­ტი­ნო­პო­ლის აია-სო­ფი­ას ტა­ძა­რი ბი­ზან­ტი­ის „ოქ­როს სა­უ­კუ­ნის“ სიმ­ბო­ლო. ის ჯერ მარ­თლმა­დი­დებ­ლუ­რი ტა­ძა­რი იყო, შემ­დგომ­ში მე­ჩე­თი, ახლა კი მუ­ზე­უ­მი აია-სო­ფი­აა. ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რი­ის ხა­ნა­ში მას ასე­ვე უწო­დებ­დნენ კონ­სტან­ტი­ნო­პო­ლის წმინ­და სო­ფი­ას - ღვთის სიბ­რძნის ტა­ძარს (წმინ­და სო­ფია ბერ­ძნუ­ლი­დან ითარ­გმნე­ბა, რო­გორც წმინ­და სიბ­რძნე). ათას წე­ლი­წად­ზე მეტ­ხანს კონ­სტან­ტი­ნო­პო­ლის წმინ­და სო­ფი­ას ტა­ძა­რი, რომ­ში წმინ­და პეტ­რეს ტაძ­რის აგე­ბამ­დე, ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი სამ­ყა­როს ყვე­ლა­ზე დიდ ტაძ­რად რჩე­ბო­და. მას მსოფ­ლი­ოს ერთ-ერთ ყვე­ლა­ზე დი­დე­ბულ შე­ნო­ბად მი­იჩ­ნე­ვენ და ხში­რად მო­იხ­სე­ნი­ე­ბენ მსოფ­ლი­ოს მერ­ვე სა­ოც­რე­ბად.

ამ ად­გი­ლას პირ­ვე­ლი ტა­ძა­რი ხან­ძარ­მა შთან­თქა 404 წლის სა­ხალ­ხო აჯან­ყე­ბის დროს. მე­ო­რე ტა­ძა­რი 532 წელს ასე­ვე სა­ხალ­ხო აჯან­ყე­ბი­სას და­იწ­ვა. ამ ხან­ძრი­დან 40 დღის შემ­დეგ იმ­პე­რა­ტორ­მა იუს­ტი­ნი­ა­ნე I-მა ტაძ­რის ახ­ლომ­დე­ბა­რე მი­წე­ბი შე­ი­ძი­ნა, იქ არ­სე­ბუ­ლი ნა­გე­ბო­ბე­ბი და­ან­გრია და ბრძა­ნა, მოს­წო­რე­ბულ ად­გი­ლას აე­გოთ იმა­ვე სა­ხელ­ზე ისე­თი ეკ­ლე­სია, რო­მე­ლიც იქ­ნე­ბო­და ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რი­ის დი­დე­ბის შე­სა­ტყვი­სი და დე­და­ქა­ლა­ქის მშვე­ნე­ბა.

მშე­ნებ­ლო­ბი­სას იყე­ნებ­დნენ სა­უ­კე­თე­სო ხა­რის­ხის სამ­შე­ნებ­ლო მა­სა­ლებს, აგ­რეთ­ვე ოქრო-ვერ­ცხლს, 72 სა­ხის ძვირ­ფას თუ ნა­ხევ­რად ძვირ­ფას ქვა­სა და სპი­ლოს ძვალს... მშე­ნებ­ლო­ბის დას­რუ­ლე­ბას ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რი­ის 3 წლის შე­მო­სა­ვა­ლი მთლი­ა­ნად დას­ჭირ­და. ტა­ძა­რი 537 წლის 27 დე­კემ­ბერს აკურ­თხეს. გად­მო­ცე­მის მი­ხედ­ვით, იუს­ტი­ნი­ა­ნემ ტა­ძარ­ში შეს­ვლი­სას შეს­ძა­ხა: „სო­ლო­მონ, გა­ჯო­ბე!“

გარ­და ამი­სა, ნო­მერ­ში წა­ი­კი­თხავთ:

 

მოკ­ლე ამ­ბე­ბი. ჰო­მე­რო­სის „ოდი­სე­ის“ თი­ხის ფირ­ფი­ტა 17 სა­უ­კუ­ნი­საა

 

მოკ­ლე ამ­ბე­ბი. ქილა კბი­ლის ჯაგ­რი­სის­თვის... 4000 წლის აღ­მოჩ­ნდა

 

მოკ­ლე ამ­ბე­ბი. უდი­დე­სი სამ­დი­ნა­რო კა­ტას­ტრო­ფა ის­ტო­რი­ა­ში / მი­სი­სი­პის ტრა­გე­დი­ა­ში 1700-ზე მეტი ახალ­გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი ტყვე და­ი­ღუ­პა

 

ახა­ლი ამ­ბე­ბი. ერო­ტი­კუ­ლი ფრეს­კა პომ­პე­ი­ში

 

ახა­ლი ამ­ბე­ბი. კერ­პე­ბის გა­ლე­რეა უდი­დეს აგუ­რის ქა­ლაქ­ში

 

გა­ლე­რეა. ის­ტო­რი­უ­ლი სა­ხე­ე­ბი ზუგ­დი­დის და­დი­ა­ნე­ბის სა­სახ­ლი­დან

 

ფო­ტო­რე­პორ­ტა­ჟი აფხა­ზე­თი­დან. ახა­ლი ათო­ნის „მძვინ­ვა­რე დუ­მი­ლი“ / ...და მო­უ­შუ­შე­ბე­ლი სი­სას­ტი­კის ის­ტო­რი­ე­ბი

 

ტრა­დი­ცი­ე­ბი. ფრან­გუ­ლი ექ­სპე­დი­ცია ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი თი­ხის ნა­წარ­მის­თვის / „ჭი­ქუ­რის დამ­ზა­დე­ბის ტექ­ნო­ლო­გი­ას ქა­ლიშ­ვი­ლებ­საც არ უმ­ხელ­დნენ, გა­თხო­ვე­ბის შემ­დეგ ეს სა­ი­დუმ­ლო სახ­ლი­დან რომ არ გა­ე­ტა­ნათ“

 

პო­ლე­მი­კა. რო­გორ ას­წავ­ლი­ან რუ­სე­თის ის­ტო­რი­ას პოსტსაბ­ჭო­ურ ხა­ნა­ში

 

მო­გო­ნე­ბე­ბი. სა­ქარ­თვე­ლოს ჰიმ­ნის ერთი მი­ვი­წყე­ბუ­ლი ის­ტო­რია

 

მი­თე­ბი და ის­ტო­რია. მსხვერ­პლშე­წირ­ვის სა­ი­დუმ­ლო / რა­ტომ ითხოვ­დნენ ძველ ბერ­ძენ­თა ღმერ­თე­ბი მსხვერ­პლად მა­ინ­ცდა­მა­ინც ქალ­წუ­ლებს

 

ხსოვ­ნა. იური ჩი­ქო­ვა­ნის მო­სა­გო­ნა­რი

 

შუა­ა­ზი­უ­რი ტრა­გე­დია. „ჩე­კის­ტებ­მა დიდი პო­ე­ტი გა­მო­ი­ყე­ნეს, მოკ­ლეს, შემ­დეგ გმი­რად შე­რა­ცხეს“ - შა­ჰი­მარ­და­ნი 1929 (და­სას­რუ­ლი)

 

ჯა­რის­კა­ცის თავ­გა­და­სა­ვა­ლი. 500 დღე და ღამე მტრის ზურ­გში (გაგ­რძე­ლე­ბა)

 

ამო­ნა­რი­დე­ბი ძვე­ლი ჟურ­ნალ-გა­ზე­თე­ბი­დან. ახალ­წლის მი­გე­ბე­ბა სა­ქარ­თვე­ლოს სა­მე­ფო კარ­ზე